Over zen en leven

Een vriend mailde me een reactie van Ton Lathouwers op m’n praatje. Het was een gesproken bestandje, er zaten ook persoonlijke opmerkingen in aan de vriend, dus ik citeer eruit, met instemming van Ton.
 
‘Dit getuigenis vond ik zeer indrukwekkend. Wat daar geschreven wordt is mij helemaal uit het hart gegrepen. Dat is ook mijn ervaring, dat is ook de ontdekking die we moeten doen, die hebben jullie ook gedaan, ik denk zoveel mensen in de zen. En goddank dat jullie die ontdekking doen, en goddank dat er een keerpunt komt en dat het anders wordt, dat is nieuw en open en dat is het leven. En dat proef ik eruit. Dat vind ik geweldig. Maar je ziet, dat gaat niet zonder vallen en opstaan. Het gaat niet zonder de ontdekking van doodlopende wegen. Het is overnieuw beginnen, elke keer overnieuw, en met een groot vertrouwen. […] Dat zijn de belangrijkste dingen in het leven, dat het gewoon tussen mensen stroomt en warm is, zoals ook in dit stuk. De gewone dingen van het leven. Dat is wat mij ooit zo trof bij Dostojewski en wat mij zo trof bij mijn pleegmoeder. Die verwonderde zich over de gewone dingen, over de bloemen, over de steentjes, over de horizon. Die heeft mij leren kijken, die heeft me de gewone dingen leren zien. En dat is uiteindelijk daardoor voor mij de grootste lerares geweest, ook de grootste zenlerares. Al blijf ik helemaal, net als jij en Ron, geworteld in deze traditie, het is een heel andere beleving. En wat jullie meemaken, het is een genade. Dat wilde ik je even zeggen.’

Dat is moed. Het is open durven kijken en vragen durven stellen bij de weg en de invulling ervan. En dat schept ruimte voor nieuwe dingen, voor hernieuwde kracht en creativiteit. Ruimte, openheid en vrijheid om te doen wat nu goed is, niet wat altijd goed geweest is.

Binnenkort is er een retraite. Degene die ‘m begeleidt heeft me gevraagd om een kort praatje te houden over mijn laatste twee twijfeljaren. Ik heb natuurlijk weer getwijfeld, ik ben echt aan het zoeken nu en heb geen uitgekristalliseerd en stabiel verhaal. Het ontwikkelt zich, het zit in een stroomversnelling. Geen idee waar het uitkomt.

Maar goed, anderzijds, ook een zoektocht kan inspirerend zijn. Dus uiteindelijk wilde ik graag, dat praatje. Ik had al wat uitgewerkt en er een paar keer over heen en weer gemaild. Het leek me ook leuk, na een hele tijd weer eens samen op onderzoek te zijn. Alles leek op z’n pootjes terecht te komen, het begon te zinderen en te bruisen, ik bleef oprecht twijfelen maar tegelijk was er een grote toewijding bij de begeleider en bij mezelf om er iets moois van te maken.

Tot plotseling iemand anders er een stokje voor stak. Het praatje zou teveel tot kritisch denken en overwegen leiden. En dat moet je natuurlijk niet hebben in zen. Ik zal je mijn kritische gedachten en overwegingen over deze verrassing besparen. Het verhaal is in ieder geval recht uit het hart. Dus. Omdat het er op de retraite niet van komt, zet ik dit juweeltje van Entartete Literatur hier neer. Kun je zelf beoordelen of je er teveel van gaat piekeren. Als je in radeloze verwarring achterblijft, mail dan de stichting Correlatie. Ik kom je persoonlijk opvegen. Gelukkig zit je achter je pc, niet in een retraite, dus de invloed op je samadhi is waarschijnlijk nihil. Veel leesplezier!

Sommigen zeggen nu terecht: ‘Ron, je zou toch een paar jaar je mond gaan houden. Doe dat dan! Waarom ga je nu ineens weer een hele website maken, en dan nog zelfs over jezelf, helemaal niet Boeddhistisch!’

Eerlijk gezegd heb ik geen idee. Hij was er voordat ik er erg in had. Ik heb m’n eigen columns weer eens gelezen en me erover verbaasd hoe goed ze zijn, en ik kwam artikelen tegen waarvan ik niet eens meer wist dat ik ze had, best leuk, ‘De langste dag’, geschreven vlak na een Rohatsu, dus vers van het vlijmscherpe Japanse keukenmes. Ik kan me de details zelf allang niet meer herinneren, maar je proeft het klooster.

Dus de redenatie zou kunnen zijn: als ik het zelf zo leuk vind, waarom het anderen onthouden? Daarbij vind ik het heerlijk, een plek met van alles van ooit, dat is voor het eerst. En ik duw het gelukkig niemand door de strot, er zit een knop op de tv en internet is al helemaal vraaggestuurd, dus vind je 't nix, klik je 't weg. Opgelost staat netjes.

Iets heel anders. Sommige andere mensen zeggen: ‘Maar er is toch wél compassie in zen?! Waarom ben je altijd zo kritisch?’ Die mensen waardeer ik zeer, dus ik ga er nu geen karikatuur van maken. Ja, er is. Natuurlijk wel. Waar ik zeg dat ik een zekere gevoelskilte in de traditie bespeur, een compassie als lippendienst, daar staan evenzoveel cases tegenover van diep mededogen. Je kunt dat niet meten, je kunt het niet turven, het kan in een gebaar zijn, in een zachtheid van omgaan, in een striktheid waarbij het doel het middel werkelijk heiligt, en het middel tot heelheid leidt.

Maar dat kan altijd nog, de mooie dingen in de traditie blootleggen. Ik ben meer van het duwen tegen de heilige huisjes, het tonen van de tegenkant, het blootleggen van de valse pretentie en het waken voor en waarschuwen tegen zelfgenoegzaamheid. En er ís een gebrek aan compassie. Laat de traditie desnoods weg en houd de mensen die 'm vormen over. Er ís een gebrek aan compassie en een belijden met de mond van wat met het hart niet altijd blijkt te realiseren. Dat invalideert niemands oprechte inspanning op de zenweg. Het is alleen een waarschuwing tot waakzaamheid. Niet alles in het Boeddhisme is wat het lijkt. Streef naar helder inzicht en kijk goed uit je doppen.

In allereerste en allerlaatste instantie ben ik het natuurlijk zelf. In mijzelf ontbreekt die compassie, die diepe en innige liefde. Ik ben zelf niet in staat mijn zen in volle rijkdom vorm te geven in alle vezels van mijn leven. Misschien hebben die sommigen wel gelijk. Misschien is het tijd te stoppen met het vitten op de traditie. Misschien is het tijd om in alle stilte en bescheidenheid te werken aan het verdiepen van mijn eigen liefde en compassie. Zodat de vraag of leven meer is dan zen totaal irrelevant wordt, volkomen wegvalt. En alle levende wezens tegelijk bevrijd worden.

Maar ik vrees dat ik voor die tijd m’n mond nog wel eens zal opendoen…